Archive for the ‘Nature’ Category

Sakawr Danglam Biknate

Thursday, May 9th, 2013

(Kan hriat hnu a ni mai thei na’ngin, ka’n tarlang ve hrim hrim te’ng. ka (sual) khat em mai.. :-) )

1. An pian atanga darkar 1-2 chhungin an kal thei.
2. Mit (gall bladder) an nei ve lo.
3. An thluak aiin an hain hmun a luah zau/tam zawk
4. Khawmuala cheng ransa zinga mit lian ber a ni.
5. Mihring leh ransa dang angin an luak ve thei lo.
6. Sakawr puitling pangngai hian ni khatah tui liter 38 vel zel an in thin.
7. Ransa dang angin sakawrpa hi ramri (territory) hauh vangin an insual ngai lo va, a nu inchuh vang chauhin an insual thung (thikthu an pe na ve hle).
8. Sakawrpa-in ha 40 an nei a, a nu-in 36 chiah an nei thung.
9 Ding chungnin an muhil thei bik a, ni khatah darkar 3-4 bak an muhil ngai lo.
10. An ke hmalam pakhat hi a tawi zawk a, helamah hian an tukhum sam (mane) a uai thla thin
11. Sakawr san zawng hi ‘hand’ tia teh a ni a. Hand khat hi inches 4 nena inhen.
12. Sakawrpa leh sabengtungnu thlahpawlh hi Hinny an ti a, sabengtungpa leh sakawrnu thlahpawlh erawh Mule an ti thung.

Thereng

Thursday, March 21st, 2013

Awm-har hnemtu
Nipui lo thaw lawm a, lentupui hring-no nghulh mai chuan khawlum hrehawm tur chu a vawng dai thung. Chu hun nuam tak mai chu rannung hram thei tawh phawt te chuan an aw neih ang angin, ‘it’s my life’ ti ve ni awm fahranin hram tliar tliar bawk.

Heng rannung tam tak zinga pakhat: Thereng hi a dangdai riau. Patling kutzungpui tiat vel a ni awm e, a taksa a dum tial a. A thla erawh langtlang thei leh rawng dumin a tial thung. Eng atan mah kan hmang tangkai lo na’ngin kan hunawl min hnawhkhah saktu a ni ve tlat.

Mawngtawlh hla
Ka la theihnghilh ngai lo. Hunawl neih changin, dai hnaia thing kungah heng thereng hram lai kan tawn fuh tawh chuan kan kalsan mai ngai lo va. He ruahtham loh hla ngei hian thereng chu ka lem kual thin.

Thereng aw mawng tawlh mawng tawlh
A lu lamah ral awm e
Thereng aw mawng tawlh mawng tawlh

Tia kan han zai hlarh hlarh tawh chuan, Thereng chu thahnemngai taka hram reng chungin kan hla sak awmzia hrethiam ve niawm tak chuan a mawng tawlh sawt sawt a. Kan bul a rawn tawlh thleng ta maw tihah kan man mai thin. A chang chuan, a kar laklawhah a’n ding khawmuang vel thin a. Thian-za-hova man kan tum chang phei chuan; pakhatin Thereng fukna thingzarah a han lawn chilh te te a. Leia mi te chuan uar tak leh thahnemngai takin mawngtawlh hla kan sa thin.
(more…)

Pyramid Valley

Saturday, February 23rd, 2013

Hringnun leh sakhua

Khawvel mi tam zawk hian sakhaw vawn neiin, kan chunga thuneitu awmin kan ngai vek a. Sakhuana hian kan nitin nunah kawng tam takin min tanpui a. Chutih rualin, a ni lo zawnga sakhuana hmangtute erawh, mi huat rawn niin; an thih niah pawh sun a hnekin, lawm hlawh te pawh an awm hial kha!

Tuna ka sawi duh zawk erawh chu, sakhua hrang hrang zawm hian, rin dan hran theuh kan nei a. India ram bikah phei chuan, sakhaw dang inzahsak tawn hi khua leh tui kan nihna kawnga kan tih tur a ni reng a ni. Mimal duh dan a zirin kan biak Pathian pawh a ingang lo thei hle awm e.

Kar tawp hun hman nan
Pyramid tih a lan tawh chuan Aigupta mitthlaa’n a lang nghal ngawt a. Mahse, he Pyramid valley erawh hi chu Bangalore atang kilometer 30 vel leka hlaa awm a ni thung. He hmun hi fianrialna hmun (meditation center) a ni a. A hmun hi a falin, a reh raih mai a. Zanah eng (light) a tha em em a, tibuaitu thawm bengchheng reng a awm lo. Kar tawpa hun thawl va hmanna atan chuan a nuam ve khawp mai.

He hmunah hian room pakhat thlen man Rs. 600 niin, room thlen man hian tukthuan, chawchhun leh zanriah a tel nghal vek a. Thlai hring thar lam tak tak hmeh tur a awm a, sa hmeh tur a awm lo thung.

He Pyramid hi Feet 300 a sang, niin, a laiah hian King’s chamber- feet 150 vela sang dawhsan a awm a. A chhungah hian bengchhang siam phal a ni lo va. Ke pen rik pawh a inthlahrunawm.. :-)

(more…)

Lo Vah Hi

Thursday, January 24th, 2013

(Lehkhabu rawn ka nei lem lo va. Ka tawnhriat leh kan veng titi ka hriat atanga ziak mai ka ni e. Chinchang hre zawkin thawh belh zel theih.. ;-) )

Ram tuk zai relin
Kum a thar a. Chulram kalsanin ramchang bawh turin ram tangrual te an inpuahchah tan a. Tlangau lo auvin, ram theh tur chungchang leh lo/ram thlan hun tur a rawn aupui a. Rualkhai takin lehkhaa nambar ziah chu chhungkhat aiawhin ram thlang hmasa tur an pawt zel a. An nambar pawh ang zelin ram theh chhung a mi kha an thlang thei thin a. Hmeithai erawh an duhsak bik thin

Patling ban sei lai
Ram tuk dawn lai hi chhungkaw pa kut sei lai ber an ti thin. An lo duh tur ang ram an han sawi a. Chumi tul atanga chhuahlam pangper leh chhim hawi mual kawi zawng zawng nen tiin ram an han pawm tak tak a. Rilru chhe deuh leh duham hriat a awl thin khawp e an ti nia. Tichuan, an lo vah tur chin leh ri insiam remin perh an kheng a. Lo an vat tan thin.

Lo vah hi
Hna hahthlak leh hlauhawm a ni a, hmeichhe thawh tura ngaih a ni lo. Tin, mipa pawh ram tang rual an nih hma chuan an hruai lo tlangpui thin. Amarawhchu, mipa naupang tangkaina erawh a awm teh meuh mai. Mau leh thingkung kih paha hnim te te han sah chu a ninawmin, hna a tisawt lo thin a. Mipa naupangin hnim kung lian lo (perhte kan ti thin) chu lo vah bak a mi te kan lo sam fai ve thin.

(more…)

Beer, wine etc.

Tuesday, December 18th, 2012

Mithiamten an chhut dan chuan kum 10,000 liamta khan zu hi mihringten an in ṭan tawh niin an chhut a. Zu, in tur liau liau a siam chawp (intentional fermentation) an chian bal theih (proved) erawh chu 7000 BC (9000 yrs ago) niin, China khawthlang lam (Northern China) a hmuh a ni thung. Iran-ah pawh 8,500 BC ami tawh wine liter 54 bel an hmuchhuak bawk.

Thuziak hriat theih chin a upa ber Sumarian ṭawng, “cuneiform” a ziakah chuan kum 3oth century BC khan Sumer lamah chuan beer tih sawina vawi 160 hmuh tur a awm.

Beer bilh dan recipe hmuh hmasakber chu, kum 3900 a upa niin, Sumerian tablet a inziak a ni. A inziah dan pawh poem ang a kalin, kum 18th century BC a Sumerian ho hmeichhe pathian (goddess), Ninkasi an tihin, “Mihringte tan beer min siam sak,” tih lampang a ni nghe nghe. Ninkasi awmzia hi “you fill my mouth” tihna a ni awm e. (more…)

KAN ZORAM HI A VA MAWI EM!

Monday, November 5th, 2012

(Hetiang lam hi ka vawikhat post na, kan Zoram hi alo mawi em a ka insum zo ngang lo a ni e. A hming tihdikloh a awm chuan kan inhrilh zel dawn nia.)

Mualpui
1. Mualpui Stadium (more…)

Hun Hnuhnunga Chhiatna Thleng Tur-te {Sunday Pual}

Sunday, November 4th, 2012

Thuhmahruai
Hun Hnuhnung Chhinchhiahna (Mt.24:1-44, Lk.21:7-19, 25-36, etc.) tia Bible-in khawvela chhiatna râpthlak chi hrang hrang thleng tur a sawi tuna thleng ţan mek chanchin kan sawi dawn a. Heng zingah hian khawvel awmdan phung (van lam)-a harsatna thleng mek te, lirnghing, nâtna chi hrang hrang mak tak tak thleng ţhin te, leilung da zel te, ţâm (famines) râpthlak tak thleng ţhin te, mipui suatna (population reduction) thleng tur hlauhawmzia te, indona (war) thleng thut thut leh tam tulh tulh te, nuclear ralthuam hlauhawm zia te, biological weapons râpthlak tur zia te, hlauhna leh thlabârna (terror/fear)-in khawvel min tuam dan te kan hawl thuak thuak dawn a ni. Duhthusamin ka khawih hman lova, belhchhah ngai leh tihdik ngai awm apiang chu chhiartuten inthlahrung lova comment lamah belh zel turin ka ngen nghal che u a ni. Chhiatna râpthlak tak lo thleng tur kan sawi tur te hi, thilthleng tunlai ber ber (latest) an ni lova. Kan sawi ai hian kan dinhmun hi a chhe zawk ngei ang tih hi ka rindan a ni mah mah.

A thui lutuk dawn avangin, sualna lo pung zel te, sakhaw dinhmun tlahniam ta êm êm te, fundamentalist/fanatic-ho hlauhawm zia te, Kohhran chhunga chawh-pawlh nun lo hluar ta êm êm te, Krista der/zawlnei der rawn pung zel te, zirtirna dik lo (pluralism) rawn hluar ta te, Pathian thu pawm dan dal tak (liberalism) avanga thlarau lama kan hniam tawh zia te, Setana biakna & Setana pawl (Satanism) hial pawh a hring a hrana hmuh-theih a nih tawh thu te chu remchang dangah kan khel leh zawk turah ngai ila.

1. Ozone Layer Pawp Mangan-pui
Ozone Layer hi Oxygen chi khat Ozone 03 a ni a, Ni leh Lei inkara mel 6-30 vela lei tuamtu boruak a ni. Ozone hian Ni aţanga direct-a nizung hlauhawm tak (ultraviolet ray) lo kal chu a lo dang a, mihring leh thlai te ngeih tawk chauhvin a pechhawng leh ţhin a ni. Kum 1985 khan Chhim lamah a pawp tih an hmuchhuak a, reilote ah Hmar lamah a pawp tih an hmuchhuak leh a. Siamţhat ngaihna a awm silo, a pawp zau tual tual si, scientist leh sorkar-te an mangang êm êm a ni. Mithiamte chuan he Ozone hi Meikhu lam chi (factory, motor etc.) effect avanga pawp a ni, an ti. (more…)

Hurricane Sandy in USA East Coast a nuai mek e

Monday, October 29th, 2012

Sandy vangin tunah hian New York Stock Exchange leh financial institution dangte pawh an in khar mek a ni. Mi 370,000 chuang New York hmun hniam atangin an evacuate mek tawh a, chuan President Obama in Sandy hi “a big and serious storm” a ti hial bawk a ni. Rail, public bus transport, metro leh thlawhtheihna te pawh tih tawp mek an ni e…

The New York Times: Storm Gains Strength as It Churns North

Hurricane Sandy grew stronger before dawn on Monday as it churned northward through the Atlantic Ocean en route to what forecasters agreed would be a devastating landfall, possibly within 100 miles of New York City.

At 5 a.m., the huge storm was producing sustained winds of 85 miles an hour after turning due north, according to the National Hurricane Center. It was expected to veer again to the northwest later Monday morning and take dead aim at the coastline of New Jersey.

Officials warned that the powerful surge the storm was creating in the ocean, combined with the strong winds, could wreak destruction in the Northeast for days. As many as 10 million people were expected to lose electricity as Sandy toppled trees and light poles and ripped down power lines.

(more…)

Hriatna-te A Pung Dawn A Ni {:Sunday Pual:}

Sunday, October 28th, 2012

Thuhmahruai
Bible-in Khawvel tawpna thlen hma thlengin, Finna leh Hriatna-te a pung dawn tih min hrilh tawh a (Thuhriltu 1:18, Daniala 12:4). Finna, hriatna, thiamna a pung tual tual a, buaina erawh a tam tual tual thung chu a nih hi. Hei hian Bible hrilhlawk hi rawn tifamkimin, khawvel tawp hi a hnai tawh a, hun hmawrah kan awm tawh a ni tih a rawn tichiang em aw, a tih theih. Chuvangin, heng finna leh hriatna pungte hi khawvel ti-nuamtu nge an nih ang a, khawvel tihrehawmtu tur tih hi ngaihtuah tham a tling. Khawvela changkanna leh hmasawnna-te hi Pathian min hlat-tirtu an nih chuan, Kristiante tan chuan a ţha dawn lo tihna a ni. Doctor te, Scientist te, Technician te leh thiamna hrang hrang nei te thil hmuhchhuah mak leh danglam tak takte a ţhen chauh, tawi te te-in i lo thlir thuak thuak teh ang.

1. Organ Transplanting
BBC leh VOA in August 26, 1983 khan Mihring taksa bung hrang hrang thlak theih a nih tur thu an puang daih tawh a, khawvelin awih harsa an ti. Mahse, tunah chuan thluak thlak-thleng (brain transplanting) chiah hi harsa an la ti, hei pawh hi a complicate deuh vang chauh niin an sawi (TIME, Nov.1999). Chutihloh-ah chuan mihring taksa peng hrang hrangte hi chu an thlak zung zung thei tawh. Mihring taksa bung hrang indaih-lohnaah chuan Vawk pawh an hmang thei ta!

2. Test-Tube Baby
Test-Tube Baby hi kum 1970 vel aţang khan an piantir thiam tawh a, kum 1978 a vei meuh chuan US ah pawh Test-Tube Baby hi 1,00,000 an tling tawh. Hmeichhe hrisello leh la Nula duh ten hetiang hian naute an nei ţhin. An pung chho zel a, kan nunphung leh khawsak duhdan ngaihtuah hian an punchhoh zel pawh an ring.

3. Mipa-in Nau a Pai Tawh ang
Prof. Jerome Legeune, Paris University chuan, March 12, 2000 khan, “Kum zabi 21-na aţang hi chuan Mipa-in rem an tih phawt chuan Naute an pai thei tawh dawn” a tih kha, atakin Prof. Edwin Symonds, Obstetrics & Gyaecology, Birmingham University chuan Mipa pum chhungah chhulbawm dah dân an thiam tawh a nih chu! Kum 2008, June 29 khan a takin Mr. Thomas Beatie (34), (Pi Nancy Roberts-a pasal) chuan naute a pai a, fanu duhawm tak Susan Beatie a hring ta, tunah hian a fa 2-na a pai leh mek! TV Show Host lar tak, Oprah Winfrey chuan he “Khawvela Mipa Nau Hring Hmasaber Tur hi Interview Hmasaber” April 3, 2008 khan a neihpui nghe nghe a nih kha. Ram changkanga Nuho-ten an nghah-hlel zia leh an lawmzia chu sawiin a siak lo an ti!

(more…)

Kawng kam thil thleng.

Monday, October 1st, 2012

Aizawl pan a kan kal chu, Hmuifang tlang rawn lawn chhuah chhoh hma deuh khian, motor kawng sirah ‘Mu-te’ (Kite) hian, motor in a an chilhlum ni ngei tur, rul ruang hi a lo tlan ngar ngat mai a

A bur tui ngar ngar bawk a, kan motor thawm ri chu a hre mai lo a, a hnaih theih ang berah kan ding a

(more…)