Archive for the ‘Mizo Society & Culture’ Category

DEBATE

Wednesday, May 16th, 2012

 THUPUI : YMA chak nan Member te ai in nu leh pa an pawimawh zawk. 

Movers: Keimah leh a duh duh etc

Opposers: Nangni…

Keimah:  Pu Speaker he thu dik awmsa sawi thei tur a hunremchang min petu hi chawimawi in awm rawhse…. kan Mizo thufing chuan Sial rang in sial rang a hring a, Sakawl in sa kawl a hring. Kawi pawh a kawm a that chuan a rah pawh a tha; a lo ti mathlawn lova, kan thang thar te leh kan thalai te YMA bu zawl a min awp keu tute hi kan nu leh pa te kan ti lo thei lo … A pawimawhna leh a hlutna bosal  lo tura  min kaihruai  tu tur chu kan nu leh pa te tho hi an ni tih sawi kher ngai lovin kan chiang tlang awm e…. hetah tak hian nu leh pa te YMA a an pawimawhna chungchuan zia chu a lang chiang hle a ni.

Pu Speaker, Thangthar te hian Zawkbuk Culture kal pel in, thingnawi fawm hun lai an  thlawh khum ve ta luklak si a.  YMA ze pui Tlawmngaihna, Mizo chhiatni thatni dan te leh mizo nun ze mawi dang dang te hi chhul chungah zir ngawt thu awm suh, nu leh pa te zirtirna zar zo vek a hria kan ni. Nu leh pa te hian min zirtir lo se YMA huang ah hian vai pawh kan tluk awm love.

YMA Chak kan tih hian enge a kawh? Kal pangngai a kal lova, hmasawn na kawng hrang hranga chak zawk a kal a ni mai lo maw? Pu speaker fate fuih a tur kal tu, entawn tlaka khawsa a zui lo thei loh nun entir tu chu nu leh pa te an ni… heng te a nih a vang hian Nu leh pa te hi YMA meichher chhemalh tu ah hian an pawimawh thlawt a ni ka ti a ni.

 (Ka sawi zawm zel ang han sawi ve phawt ula, debate kalphung pangngai ang takin aw…J)

Ziak Lo Thei Ka Ni Lo

Wednesday, May 16th, 2012

Hmangaih ber pawh nei theilo a min siamtu ka chung leh khat,ka nu leh pa te hi ka van haw tak em. Ka kawppui tur a ka rilru milpui ka thlan chu an chhungkua an han lepse tak tak a,neih tlak loh ah min chhuahsak ta tlat mai le. Ka zan mu te hi muthilhna zunzam hian min kalsan bik ni te hian ka hre thin, mittui sur zung zung a engmah sawi ngam silo a ka tuarna te hi engtikah tak reh ang maw.

Het, zialo ngei mai kei misual hi ngaihtuah loh loh tur kan ngaihtuah chu, ka suangtuah na ram atanga in thin harh hnuah pawh ka tawn emaw tih mai tura chiang hian mi thing tlat si.Tu emaw hlimsang deuhin sawi lo thei ka ni lo an tih ang deuh in thu thiamlo hle mah ila han puak leh pawp mai teh ang.

Suangtuahna mah nise a taka thleng a ni miau si.Ka vela ka duhsak ngawih ngawih leh ka hmangaih ngawih ngawih ten chhungte avanga inkawp rem theilo a lungthlu zan lo a hmangaihte then a midang chhungte duh zawk nupui/pasal nei an awm ka hmuh te hian ka ngaihtuah na a ti thar leh thin. Ziaklo thei ka ni lo.

Hmanlai atang tawh in kan mizo nunah milian leh mite inthliarna avan na tak em, hnamchawm nula/tlangval tan hmangaih in duh hle mahse milian fa beisei a thiang silo. Kan in ti changkan viau emaw tih pawhin kan la in thliar cheu si. A tu a te pawh hi han in chui han in chui ta ila kan iai awm vek lawng maw? A nu chuti khati, a pa chuti khati tih vanga kan fate/kan nau te hmangaih ngawih ngawih kan han then tir thin hi sim a hun lo maw?

(more…)

Drugs & Sex: Mizote HIV+ min vei tîrtu

Saturday, May 12th, 2012

MSACS official website-in a record dân chuan October 1990 aṭanga March 2012 thleng khan Mizoram-ah blood test nei mi 1,88,186 (Nuai khat sing riat sang riat za sawm riat leh paruk) an awm a, chûng zîngah chuan HIV+ mi 6,829 (Sang ruk za riat sawmhnih leh pakua) an awm.[1] Hei hi mi 100 blood test a mi 3 zel HIV+ vei ang an ni. Hetih lâi hian AIDS vanga thi mi 295 chiah an la awm thung.[2] HIV+ nei mi 6534 (6829-295=6534) khawlaiah an la lêng tihna erawh a ni lovang! Mi sang eng emaw zat chu chhan (cause) dang vangin an liam tawh ang tih hriat a ṭha. Chutih rualin vei reng, blood test neih lêm loh vanga record loh erawh mi eng emaw zat an awm ang tih chu a rin hriat theih awm e.
(more…)

Neuva hun hnuhnung

Thursday, May 10th, 2012

Hetah a thih dan kimchang post ka lo insawiba tawh laklawh si a, ka han post chawm mai a ni. A la chhiar lo tan chhiar hmasak a pawi lovang.

Zan khat chu Zawngṭah sang khuaah sakei huai a tla a. Sakei kar an kam a, zanah chuan kar chu a per ta a. Neuva chu a thleng hmasa ber a, a ṭhiante pahnih Thanga leh Chhingpuia chu an lo thleng ve nghal a, mipui chu an lo thleng hman lo va. Sakei chu a kap fuh a, kar tualah chuan thi a baw ten tun mai a, hla kalin an ring lo va, thui lo tê chhuia kah thluk mai theih an inring a. Sahnu chu an thup a, a thi te kha lei an phul a, an tireh vek a.

Mipui lo thleng hnenah chuan, “A kap ṭhelh a ni,” an ti a. Mipui beidawng chu an kir leh ta tih veleh an pathumin sakei hliam chu an chhui ta a ni. Neuva chu silai kengin a hmasa a, Chhingpuia’n a zui a, Thanga a hnuhnung ber a. An chhakah chuan phulraw hûng a awm a, an han hnaih deuh chuan thingṭang rah tliak ri bak hi an hria a. Sakei niin an ring lo va, anmahni aia huai zawkin an lo tlâk khalh niin an ring a. ‘Mi kan ral palh ang tih a va hlauhawm ve le, tute nge min lo tlâk khalh ta mai’ Neuva chuan a ti rilru a. “Tute nge in nih?” a han ti a. Chu veleh sakei khan a rawn zuan a, a lênthla dawr mai a; a tukkhum thlung a sehchahsak a ni. Chhingpuia chuan a pawm a, a ṭangkham a; a bul lawkah chuan sakei hliam chu a rum ham ham reng bawk a. Thanga kha mipui ko turin a tlân ta a, ral aṭangin, “Sakei kha a lo kap fuh a, kan hliam e,” a ti a.

(more…)

Zoram Map (Zofate inhriatpawh nan)

Thursday, May 10th, 2012

Mizoram bik map chu chi hrang hrang kan nei tam ve tawh hle a. Mizoram pawn lama Zofate chenna chin tarlanna map erawh kan la nei chau hle. Zofate kan inhriatpawh deuh deuh nan tiin Zoram map chi khat ka buatsaih ve a, chutah chuan a hnuaia District ho huam chhunga khua awm zawng zawng a lan bakah Mizo history a hmun pawimawh, heng Tiau, Lentlang, Buannel, Run (R. Manipur), Thantlang, Kawl phai, Khampat leh Khampat Bungpui etc. awmna te kimchang taka tarlan a ni.

1. Mizoram State – Champhai District
2. Manipur State – Churachandpur District leh Chandel District
3. Chin State – Falam District (Falam, Tedim, Tonzang townships)
4. Sagaing Region – Kalaymyo District leh Tamu District

Zoram Map by zotop@yahoo.com

(more…)

Ka Thlirna Tlang Liau Liau

Wednesday, May 9th, 2012

Khaw lum hi ka sinusitis (hnar/sinus tha lo?) hian ngeih viau mahse keimah zawk hian ka ngeihlo niang, ngaihtuahna mumal pawh ka neih hma hian ngaihtuah thei lek loin ka lo muthlu leh ngut thin (hmuhnawm lo thei bawk sia), chuti e ti lo chuan veilah chu ka ngaih em em lehnghal.

Nu leh Pa ten…thalai hi an laktlak loh lutuk, engmah tak tak an thawk peihlo a, an nun lah hi hawihhawm lo, tlawmngaihna an tlachham…ZO NUN mawi pawh a bo zo ta an tih reng hi ka ngaihtuah chian hian ka lung hi a lawi thei thlawt lo. Ephesi 6:2 hre chung in ka pianphung te, ka hmai fang te, ka aw phawi te, ka hawiher te hian zir lo in ka thlirna tlangte hian rual pawl lo mahse, Thangtharte (Kan?) thlavang hauhin ka THLIR dan ka thai lang ve mai a ni e…Aia upa zahloh vanga chu a ni lo bur.

Kan zingah nu leh pa ten ZO NUN mawi chhawm nung tur 10 tal zirtir thin che u emaw, fuih nan a hmang thin emaw, an nun a lantir thin sawi tur in neih chuan chumi NU leh PA chuan ZONUN mawi thamral tur chu ui in Thalai chu min dem mawlh rawh se. Chutianga fate zirtir nachang pawh hre lemlo, mahni pawhin a nun pui hlei lo zawng zawngin THALAI an dem hi chu ka tha an ti za ve tlat. Zirtir loh leh hmuh fo loh na na nate chu mifing tak pawn a nunpui theih ka ring lo. Thil mak a thlen a ngai ve ngei ang.
(more…)

Phelh phuai pawr pheng phungin

Wednesday, May 9th, 2012

Mizote hi kan la tlem a, kan thîkthu pawh a chhia a. Mualpho pawh a awl reng a. Mi maktaduai 10 kan tlin hunah chuan tuman kan sawi tawh lovang. Chuvangin, hetianga hnam dang kawp kan sawisel ṭhin hi kan society ve reng a la ni rih a, chu kan society chu zawi zawiin a inherrem ve hret hret dawn chauh a ni; mi pahnih khatin vawi leh khata an thlak thut theih a ni lo.

Tichuan, ka sawi tum tak zawka chu, a mipui lampang hi ṭha nghal viau tur emaw, mi kan va sawisel ṭhin ang chi emaw hi simtir tuma beih vak a sawt rih lo; chumi ai chuan a thil dik lo titu mi tlem te-te zirtir hi a sawt zawk. A awmzia chu, hetia mi thlalak kan post hian a post-tute hi dem theih an ni lo, kan Mizo society kalphung ve reng a ni. Chuvangin, a thil tisualtute lamin fimkhur phah nan hmang rawh se.

(more…)

Pipu sulhnu i humhalh ang u

Monday, May 7th, 2012

Mizoram hi India rama state te tak te a nih vangin ramchhung hmung dang te ngaihtuah chuan heritage/historical monuments (Thil/hmun hlui) te kan nei tam lo. Mahse, hung thil hlui leh lungphun te chu chhan hran hrang te avangin ngaihven leh humhalh a hlawh lo hle thung a ni. Humhalh that an nih loh chuan reilote ah a boral emaw a chhe darh mai mai dawn si a, chu chuan kan hnam history leh thil hlu tak tak te a herliam pui mai dawn a ni. Hnungtawlh leh kut kuangkuah a thu mai mai hman kan ni lova,khua leh tui kan nih na angin thil tha zawk ti tura ke kan pen chhuah hi a hun tawh tak zet a ni. Ngun taka ngaihtuahna hmang chungin heng ah te hian keimahni theuh zawhna in zawt ila: “Enge tha tak a awm mek?”, “Enge thawk tha lo?” leh “Engtin nge kan siamthat theih ang?”

Heng thil hlui te humhalh tur leh a hmalak dan tur a ruahmanna kan siam mek ah hian thil tam tak kan hriat belh zel a. Mi then khat thil/hmun hlui te venhim leh humhalh kawng a tui tak tak an awm tih hriat te hi a nuam thin a ni. Thil hlui humhalh na kawng ah Mizoram ah hian hmalakna a la awm tlem hle nachungin sorkar mi pawimawh te leh mi thahnemngai thenkhat te nen a hetiang kawng a hma an lak tawh dan te hmuh leh thawh ho te hi a nuam duh hle mai. Hemi a tana hmalakna kawng ah harsatna kan tawh te, mamawh kan neih te leh hlawhtlinna kan lo neih tawh dan te inhriattir tlang ila chu chuan chak zawk a hmalak a ti awlsam ngei ang.
(more…)

Hmanlai Mizo In Sak Dan.

Saturday, May 5th, 2012

Pic : 3-D Structural Model ( A ruhrel)

Hei phuai tak chuan kan puah ve a, a tui zawkte cho chhuahna ni se. Acad drawing bakah hian 3d Max hmanga han render a chakawm teh lul nen hunawl ka nei mai bawk si lo va; ngaihruatin lunglen a hril chang chang tih vel chauh ani ta anih hi!! A sel ngai lah kan sel mai ta lawng.

Hmanlai Mizo In sak nana hmanraw ngai te :- 1. Hreipui, 2. Chem, 3. Hachhek, 4) Tuthulh.

Hmanlai kan In sak dan chu kan ram thing leh mau hmang veka sak a ni a, vai kan ruai lova mahni In tur chu mahni theuhin kan sa mai thin a ni. Kan chakte hi hnanga tawn vek an ni a, hrui hnang leh mau hnang hlai lawk a ngai thin. Tehna (unit of measurement) hrang hrang kan hman te chu hlam, tangphel, ban chen, tawng chen tih vel hi a ni mai.

(more…)

Sawlȃkia Hi Le!

Friday, May 4th, 2012

1. Thu  Hmatheh:
Sawlâkia hi Mara hnam lâm zinga mawi ber, awmze nei ber leh upa ber a ni. A lo chhuah dan hi a mak danglam hle a, hetiang ngat hi chu hnamdang lâm zingah pawh a awm lovin ka ring hial. Awmze thûk leh ropui tak a ken tel hi Sawlâkia hlutna leh chungchuan bikna lai tak pawh niin alang. Zofate leh tute pawhin Sawlâkia lâma an lâm hunah a nihna dik tak hre reng chunga an lâm chuan a lâm-te leh thlirtute a hneh lehzual ngeiin a rinawm.

2. Keimi-ten Lâm An Zirtir:
Mara hnam hi pipute hun lai chuan raldo hrat tak an ni a. Tichuan heng mi lu an lâk a, sahrâng (sakei, savawm, sai etc.) an kah nikhua te hian a lu chu an ai țhin a, hetiang hunah hian Sawlâkia lâm hian an lâm țhin a ni.

Kum 1600 vela Mara fate Burma ram (Chin hills chhung)-a an awm lai ațang daih tawh khan Sawlâkia hi a lo ințan tawh a. Ţumkhat chu Chhaongai khuaah Keimi a hrâng chiam a, tumah pawna chhuak ngam an awm lova. Tuahthing la ngam leh tui chawi ngam tak ngial pawh an awm lova. Tuahthing an tlak chham takah chuan Chhaongai Lalnu chuan a sal nula chu thing phur turin a tirlui a, sal nula chuan a hnial ngam si lova, hlau êm êm chungin a kal ta a. A rin ang ngeiin, Keimi te chu a va hmu ta ngei a. Anni chuan thil awmzia an zawt a. Sal nula chuan Lalnu-in a tirh luih dan te chu a hrilh a. Keimi te chuan, “Hlau rêng rêng suh, nang chu engtin mah kan ti lovang che. Ţhenkhatin thing kan eh-sak ang che’nga. Lâm kan zirtir bawk dawn che a ni” an ti a.
(more…)