MSACS official website-in a record dân chuan October 1990 aṭanga March 2012 thleng khan Mizoram-ah blood test nei mi 1,88,186 (Nuai khat sing riat sang riat za sawm riat leh paruk) an awm a, chûng zîngah chuan HIV+ mi 6,829 (Sang ruk za riat sawmhnih leh pakua) an awm.[1] Hei hi mi 100 blood test a mi 3 zel HIV+ vei ang an ni. Hetih lâi hian AIDS vanga thi mi 295 chiah an la awm thung.[2] HIV+ nei mi 6534 (6829-295=6534) khawlaiah an la lêng tihna erawh a ni lovang! Mi sang eng emaw zat chu chhan (cause) dang vangin an liam tawh ang tih hriat a ṭha. Chutih rualin vei reng, blood test neih lêm loh vanga record loh erawh mi eng emaw zat an awm ang tih chu a rin hriat theih awm e.
(more…)
Archive for the ‘Health’ Category
Drugs & Sex: Mizote HIV+ min vei tîrtu
Saturday, May 12th, 2012Kan ka chhung hi….
Saturday, April 14th, 2012(Post khat hle mai a)
Hmanni chu ka ha khi(crack) ah thil a tan theih avangin ka tan tir a, a root a khawih a, a hawlh thuk deuh aniang a na ka tih avangin patling zan thum zet ka muhil ṭha thei lova(peel-pal bleeding vang atia, a na kher mai ka thlan zawih zawih thei a ni). Chumi zan chuan thil tam tak ka ngaihtuahna ah lo lut a. Ka ha ala hrisel ve viaua ka hriat avangin kei aia ha hrisel lo, ka chhung ṭawp leh bal zawk te ka ngaihtuahna ah lo lang a. Mizo ho kan ka chhung balh zia leh tihfai peihloh ṭhin zia te hi kan in zirtir tam tawk loh vang emawni chu aw tih ka ngaihtuah tam ber a. Doctor te pawhin public awareness lamah ṭan an lak a ngai nasa lehzual in ka hria, a hnam anga sawi pawh in ‘Ka chhung uluk lo hnam’ ti a sawi theih kan ni hial awm e. Ka chhung bal hi kan hnam inpumkhatna lai ber pawh niin ka hre deuh a, lehkhathiam an ni emaw nilo emaw Mizo hrim hrim hi ha bal/sen ah hian kan in lungrual tlang viau a ni.
Khawi kawtthler leh office ah pawh North East Fruit (Kuhva hring) hi a hralh a tla em em thei zel maia. Phai ram ah pawh nise Mizo thlenkhawmna ṭhin a Kuhva a awm loh chuan a kim lo riauva, ‘kan la tlangnel tawk lova kuhva an la zuar lo a nih hi’ tih te pawh a entir thei dawn dawn a ni. Foreign thleng in he kan Favorite Fruit hian mian umzui zel a, chutiang khawp chuan kan hnam nun ah hian a bet telve ta tlat tawh maia, kuhva hring thlen tawhna ah hi chuan kan tlangnel thei zel a ni. Kan khawpui thlir ila hmun lun lai a thir ban leh bang te hi han en ila keite ze ṭial ang maiin chinai a de var ṭhat hlawm zel a ni. Stick No Bill in a huam telve bawk si lova, a vel ah te kuhva funna leh chil sen a pik na hnuhma hi thler tin deuhthaw ah hian hmuh tur a awm leh mai ṭhin.
Thluak dingkhawr nge veikhawr i nih le?
Friday, March 30th, 2012Kan hriat angin mihring thluak hi Corpus Callosum-in hmun hnihah a then phawk a- “Thluak dinglam” leh “Thluak veilam” tiin. Mihringte hi kan pianphung leh hmel a inang lo ang bawkin thluak kan hman dan pawh a lo dang hlawm khawp mai.
Mihring chi thumte: Thluak pang veilam hmang nasa leh thiamte hi “Thluak veikhawr” tiin vuah ila. Dinglam hmang thiam zawkte erawh “Thluak dingkhawr” ti leh mai ila. A pahniha hmangkawp thiamte hi “Thluak thawk palai” tiin dah ila a awm ang ve fu lo maw le.
Eng zawk hi nge I nih ve le?
Thluak dingkhawr: Heng mite hian thil suangtuah leh riruang han din vel hi an thiamin an tui em em a. Thil reng reng hi a lan dan pumin an thlir phawt a, chutah a pianzia leh a lenzawngah ngaihtuahna an han sawrbing leh ta thin a ni. Tin, heng mite hi dan naranin lemziah leh zai leh lam, hla phuah lamah te an ril thei hle.
(more…)
Vangvat
Thursday, March 29th, 2012Fur a lo nih a, fehkawng leh ramhnuai khawi lai laia han teikual mai pawh hian rin loh laiin vangvat zukna thi hi a lo chhuak leh nguai nguai zel zawng a nih hi. Han en reng reng pawha an tuan a muan hmel tehlul nen hianin, tam tawk tak hi kan lo kai hman tlat thin. Kan tet lai phei kha chuan Phawngpui tlangah chuan Vangvat chik nghur nghur thei a awm teuh tihte pawh kan zir tak kha mawle. Nulain vangvat an kai mawlh hi chu a buaithlak ve duh fu anti. Englekhawle, hlauhzawngte hi inang miau hek lo. Hlauhzawnga huaisen in hre tawh ngai emni? U Aduhi hian kai ta se, mahniin la ngam lo se, a kaina hmun kha lo pilril vak lo bawk si se engtin nge a tih ang le? A bula thingtlawn anga lo ding zum reng kei mi laktir a ngem aw????
Hetiang teh nuaiha chimawm ni mahse Vangvat hian tangkaina an neih ve chu lo tarlang ila:
A tangkaina: Tunlai Plastic Surgeon te chuan an damlote enkawlna atan an hmang ve tlat nia! Vun velah thisen a kal that theihnan an damlote chu an zuktir thin. Hei aia an hman tangkaina leh chu Vangvat atang hian damdawi tangkai an siam chhuak a, chung zinga lar ber chu ‘Hirudin’ hi a ni. A hming hi chu kan hre theuhvin a rinawm. Vangvatin mi a zuka thisen a khal loh nana a chemical pai Hirudin hi thisen khalin thisen dawt a hnawhte ei ral nan an hmang thin. Tunlaia Hirudin damdawi lei nana khawvelin a sum hman pawh kumtin maktaduai 5 vel a tling zu nia! Hirudin hi Pile ah te leh Phumatism ( I hriat duh chuan Medical Dictionary keu rawh
) ah te an hmang thin.
Kansar
Thursday, March 29th, 2012Mihring taksa hi timur ‘cell’ tam tak inzawmkhawm ten an siam a ni a, chung timur te chu an than dan leh hnathawh dan tur te bithliah vek a ni. An thangin, an lo inthlah pung ve thin a. An puitlin (adult stage) hunah an than a lo tawp ve thin a. Engemaw avanga timur chhia a lo awm chuan, timur ‘cell’ thar an siam chhuak a, a chhe laiah chuan an thawm tha leh mai thin a ni. Amaherawhchu cancer cell te hi timur pangngai ang lo takin an than a tawp ve thei ta lo thin a, an thang lian zel a, an bula cell dang hnathawh te pawh an ti buai ta thin a ni.
A. Cancer hi chhan tam tak vanga lo awm thin a ni:-
1. Inthlahchhawn thil:- In chhung zingah rilpui , hnute chhûl , thluak, melanoma cancer engemaw ber vei an awm hlauh chuan cancer i vei theihna chance chu a lêt 3 in a sang bik tihna. Cancer 5% vel hi inthlahchhawn a ni.
2. Ram leh chî hran vangin:- Chuap, hnute leh rilpui cancer hi european leh american zingah a hluar hle. Thin cancer hi an nei ve meuh lo. Japanese hmeichhe zingah hnute cancer hi a awm mang loh laiin american hmeichhe zingah erawh chuan a hluar hle thung. Black African zingah chuan vun, zang leh chhul kawngkhar leh thin cancer a tam bik hle. Japan mite hian american mite aiin pumpui cancer a lêt 5 in an nei tam zawk. South East Asia, a bikin Chinese origin zingah hrawk leh hnâr cancer a hluar hle. India mite zingah chuan- kâ leh chaw kawng cancer a tam hle a.Hmeichhe zingah chhul leh hnute cancer a tam hle. India rama thin cancer tam tak hi Viral hepatitis(HBV and HCV) leh a hnua thin a ro vang a ni. Khawthlang ramah erawh zu in nasat vanga thin a ro thin vang a ni thung.
Everyday Medicine III
Wednesday, March 14th, 2012Chhang a khat duh hle mai, a hmaa ‘sabereka’ ni thin pawh Samu Vuite ka lo inti ve ngam ta a, kum 3-4 vel liam taa misual.com ah account ka siam lai kha chuan mi thil ziah ho deuh deuha lo comment ve sek bak ka ngaihtuah chiah lo bawk nen, a lo ho thin hle mai.
Hun hma lamah khan kuhva chungchang te, doctor kan rawn dan tur leh medical lama kan thil hriat tur neuh neuh te kan thai lang nuaih tawh a, Everyday medicine I leh II tiin, tawngkam tunlai leh awlsam thei ang bera medical lampang in hrilhfiah kan tum thin a ni tih pawh kan tarlang tawh.
Tun tumah hian hma kan sawn deuh dawrh anga, tunlai natna chungchanga kan hriat tur leh kan hlauh turte, hlauh loh tur te, kan dikna leh dik lohna te kan tarlang ang:
1) Scrub Typhus ( Tu Hrik Seh) Natna :
Mizo te hi medical finna lamah kan la advance lo tlang hle. Nikum hmasa atang fe tawhin he natna hi Durtlang damdawiinah chuan an hre tawh a, damlo te pawh an lo damin thenkhat vanduaithlak takin an thi tawh bawk. Nikum August thlaa Hriselna magazine ah he natna kan hriat a tulna te ka sawi a, Misual.com ah ngei pawh hian ka tarlang tawh nghe nghe. Mahse, tuman an chu-e-kha-e lem lo a. Mahse LPS-ah an han tarlang dek deka kan sa hlauh ta em em mai a, ‘Rannung Seh’ an han tia, rannung hrim hrim seh chu kan hlau ta hlawm em em mai a, LPS ah an han puan tak avang khan a tam phah chuang lem lova, khang hunlai khan a tlem tawh zawk nghe nghe. A natna hi hriat ve hrim hrim a tha a, a hrechiang duh chuan post hlui lam lo en mai ila.
Kan damna dawi (damdawi) a him chiah ṭhin em?
Tuesday, March 6th, 2012Nizan, March ni 4, 2012 khan MSNBC chuan kartin an tihchhuah thin, “Dateline” an tih, chanchin ngaihnawm tak tak an tihchhuah ṭhin chu ka thlir a. Tun ṭum chu “Kan damdawi eite hi an eingam chiah em?” tih lam chanchin a ni a, dawr a zawrh annih hma a an endik dan an chhuiruknate a ni.
NBC news reporter, Chris Hansen chuan U.S.A. lam a an damdawi zawrh ṭhin, an zawrh hma a an endik ṭhin dan, mihring tan a hlauhawm ani em tih an zirna (review board-te) chu a chhui hmasa a. Mihring eichi, chaw lampang ani emaw, damdawi lampang ani emaw, F.D.A. (Food & Drugs Administration) in “mihring tan a pawi love” an tih hma chuan dawrah zawrh phal a ni lova. Hetiang lam hnathawk tur hian F.D.A. chuan private company, review board, IRB (Institutional review board) a ruai tel ṭhin bawk.
Tichuan, Chris Hansen chuan United States chhunga IRB hrang hrang hnenah chuan damdawi hlauhawm tak mai Vioxx (MX-0966) an tih, mi tamtakin an nunna anlo chan phahna chu an enchîk em tih hriat nan a pe darh ta hlawm a.
Nuih leh nuihza siamtu
Thursday, February 16th, 2012Mihringte nui hi taksa mai ni lovin kan ngaihtuahna atanga lo chhuak a ni a. Eng emaw thil nuihzatthlâk kan tih tak kan hmuha kan ngaihthlâk hian kan nui a, kan nuih a tihzat chhan pawh a awm ṭeuh ang. Kan kum azirin kan nuih tizatu pawh a lo dang zêl ṭhîn.
A tlángpui thuin mihringte hian nuihzat chhan pahnih kan nei. Pakhat chu thil nung emaw, nung lo emaw awm dân leh chezia vâng a ni a, pakhat leha chu kan ri hriat te vâng a ni. Kan thluak hian chutianga nuihzatthlâk kan hriat emaw, kan hmuh emaw te hi lo manin thluaka hriatna thazâmah a thawnchhâwng leh a, tichuan, kan lo nuichhuak ta ṭhîn a ni.
Mak tak maiin mihringte nuihzatna hian hun hi a nei ve deuh roh va, chu chu ‘punctuation effect’ an ti a. Kan nuih tiza em emtu an han sawi zawh chiah hian za em em maiin kan nui ṭhîn. Khawvela thil nung awm zawng zawng zînga nui thei awmchhun chu mihringte kan ni a; a tlángpui thuin puitling hi ni khatah vawi 17 zêl nui ang an ni.
Daktor dawt sawi hrat? (Thu dik nge i duh dawt?)
Monday, February 13th, 2012I dam loha doctor i panin i natna i zawt chiang kilh kelh ṭhin em? Doctor ṭhenkhat chuan zawh kher loh chuan min hrilh an tum lem lo. A enkawl dan te, enkawl dam a harsat leh harsat loh te, dam leh tura hun a duh zat te pawh hi zawh fiah ṭhin a ṭha khawp mai. Mahse maw….doctor tam tak chuan thudik tawk lo min lo hrilh ṭhin alo’m maw le!
Kum 2009 khan USA-ah survey an siam a, doctor thawk lai hmun hrang hranga mi an han zawh kual chuan 55% laiin an dam lo-te an dinhmun dik tak hrilh lo-in a aia ṭha deuh ni awmin an hrilh ṭhin tih hmuhchhuah a ni.
Doctor survey zinga 34% chuan dam lo an enkawlnaa tihsual palh a awmin dam lo-te hrilh kher ṭul an ti lo. Chu mai a ni lo – doctor 10% chuan survey an siam hma kum khat chhung khan an dam lote thu dik lo an hrilh tih an inpuang bawk! (He thu hi TIME magazine, February 20, 2012 issue-ah a chuang). India rama kan doctor-te pawh hi han inpuang chiah se hei ai hian kan ṭha bik lo mai thei.
Mi vannei!
Monday, January 23rd, 2012Orland Park khua, Illinois (pronounced Illinoi) ami Dante Autullo-a chuan a chhekin (shed) saklai mekah chuan a lu a ti pem palh ni maiin a inhria a. Doctor ten a lu X-ray an hmuh chuan an fiam emaw ala ti thei zel mai. X-rayah chuan a thluak laili takah perek (nail) 3 1/4 a sei a awm a ni tih chu a lang reng mai si!
Oak Lawn khuaa Advocate Christ Medical Center ah chuan tun Zirtawpni, Pawlkut Thla ni 20, 2012 khan a thluak chu zai sak niin, doctorte chuan a thluak motor chu millimeter telmte chauhin a fuhloh thu an sawi a ni.
Dante Autullo chuan, “Doctor i fiamthu anilo maw, nangni ho fiamthu bu atanga i rawn lak chhuah em ni, ka ti a,” a ti. “Doctor chuan, ni nang mawle, i lu chhung ami anih kha, tiin min chhang,” a ti a ni. Tichuan, damdawiin danga an phurh sawn mek lai chuan a Facebook ah a lu X-ray chu a tarchhuak ta a:





